Sociaal constructionisme

Sociaal constructionisme

In de eerste eeuw voor Christus schreef Epictetus dat wij mensen ons niet zo zeer druk maken over de dingen zelf, maar over onze meningen omtrent deze dingen. Hij beredeneerde daarmee als een van de eerste dat er geen volstrekte waarheid bestaat, slechts betrekkelijke; geen objectieve, maar slechts een subjectieve, door de mens gecreëerde werkelijkheid.

Het sociaal constructionisme is een moderne leertheorie die ervan uitgaat dat mensen zelf betekenis verlenen aan hun omgeving en dat sociale processen hierbij een prominente rol spelen. Waarheid wordt door ieder mens op een eigen wijze geconstrueerd, waarbij men sterk wordt beïnvloed door de reacties en opvattingen in de sociale omgeving. Het gaat om een proces van wederzijds begrijpen waarin pluriformiteit, meerstemmigheid en doorgaande interacties mensen in staat stellen nieuwe betekenissen te geven aan hun handelen en denken, aan de complexiteit van het organiseren en aan de vraagstukken die daarmee zijn verbonden.

Kenmerkend voor het sociaal constructionistische perspectief is dan dat deze betekenisgevingen zich niet ontwikkelen “binnen“ het individu (de kluizenaarshypothese), maar in de interacties tussen individuen. De basis van het betekenisgevingsproces is het ervaren van gebeurtenissen in de organisatie (bijvoorbeeld: de aankondiging van een formeel verandertraject), het (in interactie met anderen) ontdekken of samenvatten van patronen en het geven van een betekenis aan deze patronen. De “objectieve werkelijkheid“ bestaat daarmee dus niet; in hun onderlinge interactie ontwikkelen mensen werkelijkheids-constructies die men lokaal en in die interactie aldaar als “waar“ ervaart. Op basis van deze uitgangspunten kunnen we zeggen dat het management met haar formele organisatieveranderingen bij medewerkers hoogstens een trigger vormt voor de betekenisvorming . De mate waarin medewerkers hun betekenisgevingen (en hun gedrag) daadwerkelijk veranderen is echter afhankelijk van de betekenis die de plannen van het management in de interactie tussen de medewerkers onderling oproept. Betekenisgeving is daarmee een spontaan en zelforganiserend proces dat niet als een formeel project unilateraal door het management te managen is.

Betekenisgeving is dus geen resultaat van managers die betekenissen opleggen aan medewerkers, maar het resultaat van elke vorm van interactie en actie, overal in de organisatie.